Krigen kjem til Voss
Krigskvardag
Mat og rasjonering
Den vanlege kvardagen vart raskt byta ut med ein grå krigskvardag. Dei mange tyskarane i bygda kom til å prege livet for alle. Voss er ei jordbruksbygd, og matmangelen var ikkje så stor her som andre stader i landet, spesielt i byane. Men det vart innført rasjonering på dei vanlegaste matvarene, og bytehandel vart vanleg. Matauk var det nye ordet. Den samla jordbruksproduksjonen gjekk drastisk ned, kvifor det?
Skule, kyrkje og administrasjon
Nasjonal Samling ønskte å ta grep om alle sider ved samfunnslivet for å oppsede folk til "den nye tida". Dei peika ut skule og kyrkje som sentrale område å feste makta på. Alle norske skuleelevar skulle meldast inn i NS si ungdomsteneste, og lærarane inn i det NS-kontrollerte Lærarsambandet.
Nazistar i bygda
Nasjonal Samling fekk aldri den same utbreiinga på Vestlandet som t.d. på Austlandet. På Voss var det få aktive nazistar, og oppslutnaden om partiet NS var liten. Derimot var det ein del utanbygds NS-medlemer i bygda, og avisa Hordaland fekk NS-redaktør. Eit fåtal vossingar drog ut som frontkjemparar, og kom attende svært prega av frontlivet. Ved rettsoppgjeret vart nokre NS-medlemene dømt til bøter eller kortare fengselsstraffer.Propaganda
Okkupasjonsåra var prega av intens propaganda, frå alle kantar. Tyskarane var meistrar i å laga god propaganda i alle tilgjengelege media, og NS-styret hadde og gode folk til å handtera propagandaen sin. Dei norske styresmaktene i London dreiv på si side aktiv propagandaverksemd, både gjennom radio og illegale aviser.
Meir om dette
Lensmann og politi
Gestapohuset i Bergen
Det tyske politiet var det verre med. Gestapo var overalt, og hadde sine informatørar blant folk. Det var ille å havna i Gestapos klør, der ein kunne bli teken med til Gestapohuset i Bergen og utsett for fæl tortur. Frykten for angjevarar var sterk, sjølv om folk her i bygda stort sett visste korleis dei andre sto. Men det var alltid mistenkjeleg når framandfolk kom til bygda og byrja spørje seg for. Fleire vossingar havna i fangeleirar og i Tyskland.
Omgang med tyskarane
I fem år måtte bygdefolket venja seg til å omgå okkupantane. Dei var umoglege å unngå, overalt var dei å treffa; på gata, i butikkane, på badestranda... Stort sett oppførte dei tyske soldatane seg eksemplarisk. Dei var høflege og venlege mot sivile, og vart strengt straffa av sine eigne dersom dei gjorde noko ulovleg. Noko anna var det når tyskarane gjennomførte razziar og aksjonar, då kunne det gå brutalt føre seg.Heimefronten sende ut parolar om å danna ein såkalla isfront mot NS-folk og tyskararar. Den ga seg mest utslag i at folk flest ville ha minst mogleg å gjera med tyskarane. I desse åra sto det til ei kvar tid mellom 3-5 000 tyske soldatar i bygda. Det var mykje eldre menn som ikkje eigna seg så godt for frontteneste, og elles soldatar på permisjon frå Austfronten, der opphaldet her vart rekna som "ferie" frå det harde frontlivet. Norge var elles saman med Danmark det einaste tyskokkuperte landet i Europa der soldatane ikkje trong bera våpen når dei omgjekk sivile på fritida. Nordmenn vart rekna som "fredlege" og "ufarlege" . I ettertid har gjerne tyske soldatar karakterisert opphaldet i Norge som den beste tida deira under krigen.
Meir om dette
Russiske krigsfangar
Her kan du lesa meir om dei ulike formene som sivil motstand gav seg uttrykk i, og korleis den militære heimefronten vart bygd opp (Milorg).
Peikarsamling Bombinga av Ulvik og Voss - bilde
Bombinga av Voss - bilde
Bilde frå okkupasjonstida på Voss (Google)
Bilde frå Voss og Vestlandet 1940-45 Gudvangen - vegen til Voss 1940 Ein tysk soldat kjem til bygda (Vi Menn)
Okkupert kvardag (NRK-serie)
Ein tysk soldat går i land i Bergen og kjempar langs Vossebanen og fortel i dagboka si og med unike foto korleis dette går for seg...han kjem heilt til Myrdal
Fem år i krig - krigshandlingar og kvardagsliv i Voss og grannebygdene 1940-45. Vestanbok forlag 1990.
|