Edmund Johansen

lagt inn 27. jan. 2020, 14:19 av Bjørn Enes   [ oppdatert 11. sep. 2020, 06:16 ]
Edmund Johansen vart fødd på Kunes i 1946, i ein av dei fyrste familiane som kom tilbake etter tvangsevakueringa.  Mar hans var frå Vesterålen, og like før brenninga av Finnmark starta, hadde dei klart å få reisetillatelse slik at han kunne dra til Vesterålen som dreng. Gården på Kunes blei brent, men dei slapp unna evakueringa og vari stand til å reise heim att kort etterfrigjeringa. I dette intervjuet frå januar 2020, fortel Edmund om barndom og oppvekst på Kunes, skulegangen der - og ein skulestreik som varte eit heilt år då det blei bestemt av skulen skulle leggst ned. Han gjekk glipp av tredje klasse - og då fjerde klasse skulle starte, måtte han gå på internatskule i Lebesby langt ute i fjroden.  Han fortel om  strbasiøse reisertil skulen på vinterstid -
"Var isen god, kunne me køyra  med hest ut til lråk der lokalbåten skulle koma. Men var isen dårleg, måtte me gå....." 
Sjå nærare detaljar om intervjuet i loggen under videovindauget. 

Intervjuarar var Bjørn Enes og Evy Andersen. Opptaket er gjort på Stabbursnes, i samband med prosjektet "Munnleg historie for alle" (http://www.memoar.no/mha) 

Edmund Johansen:




00:00Navn - fødd i 1946 - frå Kunes. Bestefar kom frå Porsanger . fann kjærleiken på den andr sida av Børsfjellet
00:50Oldermor Reindriftssame
01:20Oldemor avslutta reindrifta og kjøpte gard. Derfor budde vi 1.5 km frå sjøen
02:00 Hest to kyr 10-15 sauer, høns og av og til gris.
02:30Hesgten blei min lekekamerat. Eg sov middag saman med hesten - lærte han å leike sisten .
03:10Fklyrste kranglene eg hadde var med hesten
04:00Hesten heitte Frøya. Fjording. Lærte han å leike sisten.
4:30Evakueringa: Mor var frå Vesterålen. Far fekk reisebevis nyss før evakueringa.
05:20Onklene var her - rømte til fjels og unngjekk evakueringa
05:40Gladhistorie frå krigsåfra: Far fekk ekte kaffe i tysk depot på fjellet, på veg heim til jul frå Børselv.
07:30Etter brenninga. Brakkebyer - av tyske ferdighus. Provisorisk hus.
08:30Hus utan vindu eit heilt år før byråkratane fann ut korleis vindu skulle fordelast.
09:20Dyr skutt av tyskerane. Dei fyrste vekk svenskekyr. Min familie hadde med seg dyr på Lofoten.
10:00Hest - tyskerane tok han heilt til Lyngen. Hesten fann vegen heim aleine - det tok heile sommaren 1946
11:30Hesten må ha gått rundt Lyngenfjorden
11:55Ein av dei som rømte til fjells hadde ein nyfødd gutt. Tyskerane hadde spart ei ku og ein høylåve.
, trudde foolk. Østerrikarar
13:30Dei sende menneskje til austfronten - men det kom dyr tilbake . Dei marsjerte i dagevis
14:15Gjenreising. Hos os var eg einaste barn - vi fekk aldri behovsprøvd hjelp. Naudhjelp og sysselsettingsarbeid gjekk til b arnefamiliar .
15:15Far var skytebas. Vegvesenet hadde eigen kvote - det berga oss.
Folk trudde vi var rike sidan vi ikkje fekk naudhjelp eller nødsareid.
16:20Brannbil - fyrste kjøpte leke då system kom i arbeid. Tok meg aldri råd til å leike med han.
17:10Har bilen enno. Eska varte heilt til 70-talet. Kjøpeleke. 6 år.
18:40Naturlahushaldninga redda oss. Masse kunnskap - derfor overlevde rei som rømte.
Hadde dei spade og øks klarte dei seg. Dei søkte båtan - og tok dei opp att seinare
20:00Vi hadde ved - vi brukte alt i fisk og kjøt. Fiskesinn til skol, peskar, hanskar osv.
Strikkepinnar blei laga av bein.
21:30Gummistøvlar - gnagsår i fjorten dagar. Komagar og skallar før. Norsk-smorning av tran og tjære.
Harsk lukt.
22:50Me fekk strykejern særfra - dei var det einaste som ikkje blei brent. El- strykejerm- visste ikkje kva strm var.
24:10Straumen kom på 1960-talet. Eg var 15-16 år. Elektrikarane hadde vore der.
Petromax og Alladin. Dei var ikkje ufarlege - mange blei kullosforgifta.
25:20Når me sov middag var det alltid ein vaken.
26:10Oldemor måtte slutte med reindrift - grenseoppgang Finland og Sverige - svenskane hadde sommerbeite i Laksefjorden.
Myndighetane sa at reindrifta skulle avviklas i laksefjorden og gav han til Karasjonk. Oldemor blei treng ut.
27:30Vi hadde melkesauer i Finnmark. Rindriftssamane leide 2-3 melkesauer og tok med på sommarbeiete påvidda .
Byttehandel - fersk fisk mot ferskt kjøt om våren.
29:40Vi hadde slekt i reindrifta - vi holdt nokre av dei med brød, kvar 14. dag - I b ytte fekk vi aure
Avhengige av kvarandre for eit godt liv.
31:50Det var ikkje to land - folk hadde slekt og gifta eg inn i sverige og finland
32:30Religion var viktig når folk skulle treffe kvarandre. Når det kom emmiserar gjekk alle dit.
Samemisjonen stevne på Børsafjellet var veldig viktig
33.¤0Når det gjekk mot kveld lyste det bål overalt - kor oldemor var ifra - kven veit. Mest trulet Utsjåk eller Pola'mak
34:30Eg begynte å lære samisk. Men mor var frå Lofoten . Onklane døydde. Men når eg blir pressa dukker det samisk opp.
35:30Språket var eit sant sammensurium av kvensk og samisk og finsk og norsk. Nokre var språkløse - de måtte bruka tre språk
36:20På same måte som "kebab-norsk"
Hammerfest - finnane berga fiskeriane. Miljøet - måtte tenke etter om dei var finske eller norske
37:30Skolen. Vi fekk ein lærar frå Oslo - han var 70 år. I et midlertidig internat på Kunes kom ei svensk bestyrerinne
Til nød forsto vi han frå Oslo - men ho svneske forsto vi ingenting.
38:40Skulen var på Kunes - vi var 12-15 elevar. Det einaste eg lærte var rekning.
Eg hadde god hukommelse - men lærte ikkje lesa. - i andre klasse blei det oppdaga
41:00I andre klasse kom ein trønder til å styre internatet. Då forsto vi endå minbdre
41:40Vi hadde berre ein lærar - vi sløste ikkje med ressursane 
42:30Så blei det nytt at dei skulle legga nesd skulen på Kunes. Foreldrane tok ungane ut i streik.
Tredje klasse gjekk eg ikkje på skule hiele året.
42:15Så blei det vedtatt ny skule å Kunes. Men i ventetida måtte vi gå på internatskule på Lebesby
Vi yngsgte var der 14 dagar, så 14 dagar heime. Dei som eldre var der tre veker .
44:35Du blei fort voksen der. Du kunne ikkje stole på nokon - du måtte klare deg sjølv i gruppa 24 timer.
45:20Vi fekk to brødskiver med pålegg - resten med berre margarin. Skiver med pålegg blei en valuta - du kan kjøpe deg fordeler med brødskiver.
46:00Midt på 50-talet
46:10så var det middag og kvelds - og obligatorisk lekselesing. Men det låg innbygd ein lojalitet med kvarandre omg motstand mot øvriheta. Viss nokon haddegjort noko, sa vi det aldri. Vi tok heller kollektiv straff .
47:15Kollektiv straff var rett til sengs etter skolen. Opp til lekselesing - og så til sengs igjen. Lengste straff kunne vera ei veke .
Slossing og nasebod, sa alle at det var uhell. Ein gong brakk eg to sidebein
48:00ein gong brakk et fo sidebein. Det blei halde skjult - vi organiserteslik at det ikkje blei oppdaga.
Det blei kiikje oppdaga før eg kom i militære
49:30Det verste var lokalbåten til Lebesby - særleg etter julefeirein. Fyrst halvannen kilometer ut til råka - der måtte me venta på isen.
Viss isen var sterk køyrde vi med hest. Var isen dårleg måtte vi gå - og vente på isen til båten kom..
50:50Erstatningsbåtane gjekk ikkje inn viss det var skruis - og snudde.
Viss iskanten var dårleg, måtte vi i båt ut frå iskanten til båten.
51:45Eg var mykje sjøsjuk. Ved Lebesby var det grunt så båten kunne ikkje gå inn på fjære sjø. Kilometer. Pram. Motor. Skutesida.
52:30Lokalbåt. Seil. Losse. Rekka. Var det mykje sjø, la dei tre fire ungar i seil og tok dei i vinsjen. Pang! Brøle. Hvina i vinsja. Klemt. Prammen. Ny tørn. Bremse. Smalt. Brutal skoletur. Hulter til bulter. Gjennomvåt. Fjæa sjø. Kaikanten. Pikk pakk. Leider. Glatt. Utrolig at det gikk bra.
55:00Influensa? Eksisterte ikke. Sanning. Kalde hus. Kunes (samisk: Gussanjárga). Sensasjon. 30 kuldegrader. Svalbard. Influensasesongen. Asiasyka. Influensa tåler ikke kulda. Basselusker. Barnesykdommer. Panikk. Røde hunder. Meslinger. Brannkopper. Smitte. Voksen.
56:55Lese. Richard Berg. Splitter ny skole. Eksperimentskole. Skolebrakka. Katastrofene. ****. Bagasjen. Forsvunnet på truen. Veske. Toalettmappa. Slåbrok. Bøker. Retter bøker. Parafinlampe. Reiser seg. Gjennomtrekt av parafin. Slokna. Mørkt. Fra topp til tå. Verdens undergang. 19 år. Uutdannet student. Skien. Skolte i slåbrok og tøfler. Rar.
1:00:05Fant dere tonen? Likanes kar. Kunesverge. Skoganvarre sin mann. Finnmark for sin hals. Sklei inn. Merkelig. Folkehue. Holdning. Synes synd i. Ved. Ovn. Stå på ski. Artig å skremme. Spøkelseshistorier. Sørfra. Stikk motsatt. God terapi. Mørkredd. Samlet inn skrømthistorier. Kilometer med lydbånd. Arvingene. Norsk Folkeminnesamling. Pris. Ordrett. Intervjuet. Folkefortellingen. Lebesby. Kunes.
1:03:17Nye skolen. Katastrofe. Kapell. Klasserom. Grupperom. Elever. Glassvegg. Satt alene. Bok. Lese og skrivevansker. Dysleksi. Norsk. Regning. Norsktime. Talevansker. Trener. Panikk. Høytlesning. Skrivestykker i regning. Stiler. Prøver. Oppgaven. Hukommelsen. Kunne mer enn mange andre. Ikke dum. Radio. Straffet lærerne. Nyoppdaget. Spørsmålsrunde. Program. Nye opplysninger. Fortell oss hva som er rett. Utspekulert. Hevngjerrig.
1:08:00Kreative fag, sløyd? Salongbord. Unikt. Snekkere. Sløydtime. Ordentlig verktøy. Kniv. Skole. Kurs. På gråten. "Det biter ikke på kokt lever". Ukvass. Glede. Prestere. Dårlig verktøy. Tull.
1:09:22Framandskole. Lebesby. Tøff. Skolebygg. Internat. Rundt skolebygget om vinteren. Barfot. Helmer Mikkelsen. Porsanger. Rektor. Straff. Kontoret. Gårdsplassen. Pratet om vær og vind. Leggetid. Evighet. Fryse ihjel. Snøen. Raffinert.
1:11:55Yrkeslivet. Momentant. Avisbud. Hammerfest. Finnmarksposten. Regningsbud. Avis. Honningsvåg. Kai. Regninger. Lekse. Tålmodig. Sint. Frustrasjonen. Politiske aviser. Fornye abonnementet. Arbeiderparti bastion. Høyre (H). Overhaling. Kjeft. Kranglet aldri. God taktikk.
1:14:40Megler. Fiskemegler. Hammerfest. Bud. Postkontoret. Penger. Lærveske. Postanvisninger. Sjekk. Halvannen million. Fugleneset. Legimitasjon. Meglerfirma. Valset rundt i byen. Fantastisk. Spiste middag.
1:16:13Glassmester. Vindu. Hesteskobrakke. Nord-Europas største boligblokk. Hestesko. Lommelykt. Yttersiden. 15 år. Uten sikring. Hang på utsiden. Bodde i Hammerfest. Lange dager.
1:17:50Drøm i bakhodet. Landbruksskole. Natur. Jord. Hest. Spikra fast. Grønt. Fuglesang. Barndom. Psykisk tortur. Bil. Ferge. Kvalsundet. Skog. Stubbe. Fugl. Læring. Tana. Traktor. Høylass på ryggen. Småhøy. Finnmark. Bureisere. Sørfra. Sværinger med jernhjul. Karasjok (samisk: Kárášjohka). "Hvis du ikke synes det er lenge siden, kan du plusse på 10 år". 1980.
1:21:25Hammerfest til Kunes? Jobb i Alta. Statens Forsøksgård. Plantekultur. Forstod betydningen. Landbruksskolen. Sette potet. Sprøytemidler. Gjødsling. Finnmark. Forsøksfelt. Innlandsklima. Kyst. Utrolig spennende. 1968.
1:23:10Militæret. Jørstadmoen. Sambandet. Boltre et halvt år. Jakt. Rypejakt. Kompis. Ski. Snare. Hagle. Vinteren. Dagslys. Bekmørkt. Sove og stå på ski. Fint liv. Ikke rik.
1:24:59Militæret. Fysisk test. Kondisjon. Infanterister. Førstegangstjenesten. Tok test på slutten. Gikk ned i kondisjon.
1:25:40Slutt. 
Ċ
Bjørn Enes,
11. sep. 2020, 06:15
Comments